MOKRANJAC – NEDOVRŠENA 16. RUKOVET

(povodom 109. godišnjice smrti kompozitora Stevana Stojanovića Mokranjca)

.

Na početku Velikog rata u Skoplju je preminuo čuveni srpski kompozitor i muzički pedagog Stevan Stojanović Mokranjac, ostavljajući za sobom brojna dela koja su obeležila muzičku istoriju Srbije.

Mokranjac je bio kompozitor, sakupljač srpskih, makedonskih, bugarskih, i narodnih pesama drugih naroda. I sam je bio odličan pevač, horovođa nekoliko pevačkih društava ali i osnivač mnogih srpskih muzičkih institucija. Kao izvođač, samouk na violini.

Sastavljajući melodije, Stevan je zaboravljao da ide u školu i, iako dobar đak, morao je da napusti šesti razred gimnazije. Završio ga je godinu dana kasnije, a tad je postao i redovni član Beogradskog pevačkog društva, kao jedini gimnazijalac. Po završetku gimnazije upisuje se na Filozofski fakultet, na prirodno-matematički smer.

Beogradsko pevačko društvo je Mokranjca, 1879. godine poslalo na studije muzike u Minhen, gde je učio kod profesora Saksa i Rajnbergera, ali nije završio studije. Po povratku je radio kao horovođa društva „Kornelije Stanković“ i tada je komponovao „Prvo opelo“ i „Prvu rukovet“, koju je Društvo izvelo u proleće 1884. u Narodnom pozorištu, na dobrotvornom koncertu. Iste godine Mokranjac je komponovao Drugu rukovet za mešoviti hor i solo.

Posle nastupa mešovitog hora „Kornelije“, u Sabornoj crkvi, dobio je ponudu da nastavi muzičke studije u Rimu. Iz Rima, po odobrenju ministra prosvete, otišao je u Lajpcig, gde je studirao kompoziciju kod profesora Jadasona i Rajneka. Po povratku u Beograd postao je profesor muzike u Prvoj beogradskoj gimnaziji i horovođa Beogradskog pevačkog društva. To će ostati do smrti 1914. godine.

Stevan Stojanović je 1892. godine upoznao Mariju Micu Predić, svoju buduću suprugu. Njoj posvećena „Peta rukovet,“ izvedena je prvo pred kraljem, a potom u Dubrovniku i na Cetinju.

Posle puta u Dubrovnik, Beogradsko pevačko društvo nastupa u Solunu, Skoplju, Budimu, Pešti, Sofiji, Carigradu, Nemačkoj i Rusiji. Mokranjac dobija izvrsne kritike ne samo od ljubitelja muzike, nego i od najvećih dostojanstvenika — kneževa, careva, kraljeva, sultana.

Stevan Mokranjac je nastavnik pevanja u Bogosloviji Svetog Save postao 1901. godine. Na ovoj dužnosti, pored vođenja hora u Beogradskom pevačkom društvu, ostao je do smrti.

Iako narušenog zdravlja i smrvljen očajanjem što mora da se povuče u Skoplje, jer je Prvi svetski rat već počeo, radio je do poslednjeg daha. Pesmu „Zimski dan“, po tekstu Jove Jovanovića Zmaja, napisao je tri dana pred smrt.

Hroničari beleže da su Mokranjcu u vozu ka Skoplju, zasijale oči svaki put kad bi čuo kakvu cigansku družinu da svira. Dok je boravio u makedonskoj prestonici, na pitanje prijatelja kako je, odgovarao bi: „Eto, radim šesnaestu rukovet!“.

Svake godine u septembru, u Negotinu se održavaju „Mokranjčevi dani“ koji okupljaju veliki broj učesnika i ljubitelje Mokranjčeve muzike. Muzikologe, horove iz zemlje i Evrope, rečju njegove poklonike. I kao što je Mokranjac za gostovanje Beogradskog pevačkog društva birao kompozicije ili kompozitore zemlje u kojoj se nastupa, tako danas ugledni svetski horovi, kada žele da se oduže našoj publici, izvedu neku od čuvenih Mokranjčevih Rukoveti ili neko drugo delo iz njegovog svetovnog ili duhovnog muzičkog opusa.